بحران جمعیت و هشدار درباره اقتصاد ورزش

به گزارش افرا ورزش،  آمارهای تکان‌دهنده از کاهش ۳۰ درصدی نرخ زادوولد در یک دهه اخیر، زنگ خطری جدی برای آینده ایران به صدا درآورده است.

این گزارش با نگاهی به تجربیات کشورهای دیگر و تمرکز بر راهکارهای عملیاتی در شرایط اقتصاد ضعیف، نشان می‌دهد چگونه بحران جمعیت می‌تواند هشداری برای تولیدکنندگان کالاهای ورزشی، مربیان و باشگاه‌ها باشد.

تحلیل رابطه بحران جمعیتی و اقتصاد ورزش

در شرایطی که اقتصاد ایران با تورم مزمن دست و پنجه نرم می‌کند، بحران جمعیتی می‌تواند ضربه دیگری بر پیکره آن باشد. برخلاف تصور عمومی، این بحران تنها مربوط به آینده نیست بلکه اثرات آن هم اکنون در  حال بروز است .

با توسعه فرهنگ ورزش کردن در میان مردم و نگاه مثبت والدین به حضور فرزندان در فعالیت‌های قهرمانی، صنعت ورزش افق‌های روشنی پیش روی خود می‌دید.

بر اساس همین چشم‌انداز، باشگاه‌های ورزشی به‌روز و مجهز توسعه یافتند و سهم سرمایه در ورزش همگانی و قهرمانی افزایش یافت.

با این حال، اوضاع ممکن است به سرعت تغییر کند زیرا اکنون موضوع چیزی فراتر از توان خرید یا بودجه ورزش است: وجود ورزشکار!

اینجا بررسی کرده‌ایم که افت جمعیت در آینده ایران ممکن است چه اثراتی بر اقتصاد ورزش داشته باشد اما ابتدا ببینیم وضعیت چقدر وخیم است.

اعداد از بازنگری ۲۰۲۴ چشم‌انداز جمعیت سازمان ملل (WPP 2024) و بانک جهانی/منابع سازمان ملل گردآوری شده‌اند.

وضعیت جمعیتی ایران

ایران 92.4 میلیون نفر جمعیت دارد. هر اندازه جمعیت جوان و نوجوان یک کشور بیشتر باشند آن کشور دارای نیروی عملیاتی و اقتصادی قدرتمندتری است.

اکنون ساختار سنی مردم ایران (۲۰۲۴) در  ۰–۱۴ سال: ۲۳.۸٪، ۱۵–۶۴ سال: ۶۸.۹٪ و  ۶۵+ سال: ۷.۲٪ است که نشانه ورود تدریجی به فاز سالخوردگی را آشکار کرده است.

رشد جمعیت از دههٔ ۱۳۶۰/۱۹۸۰ به‌سرعت کاهش یافت و در دههٔ ۱۳۹۰/۲۰۱۰ به وضعیت هشدار رسید. میانه‌سن (سن میانگین جمعیت کشور) از ۲۶ سال در ۲۰۱۰ به ۳۴ سال در ۲۰۲۵ افزایش یافته است.

پیش بینی می‌شود میانگین سنی جمعیت ایران در سال 2030 به 36.7 و در سال 2040 به 40.8 و در سال 2045 به 42.2 سال برسد.

آمار ازدواج از 800 هزار در سال به 480 هزار رسیده که حدود 40 درصد آن نیز پایدار نیست و تولد نوزاد انسان به این آمار وابسته است.

هر اندازه و به هر دلیلی، ازدواج کم شود یا اتفاق نیفتد یا فرزندآوری در آن مورد توجه قرار نگیرد، اوضاع جمعیت کشور پیچیده‌تر خواهد شد.

در جمعیت شاخصی به نام نرخ باروری کل یا TFR وجود دارد که اگر بیشتر از 2.1 باشد یعنی روند رشد جمعیت مثبت است و اگر کمتر از آن باشد یعنی جمعیت در حال افت است.

رسیدن نرخ باروری کل ایران به حدود ۱.۶–۱.۷ نشان می‌دهد آهنگ رشد جمعیت کندتر خواهد شد و در دههٔ ۱۴۲۰/۲۰۴۰ به اوج نزدیک می‌شود.

این یعنی جمعیت جوان و نوجوان کشور بتدریج کاهش خواهد یافت و در مقابل، سالخوردگان بسیار خواهند بود.

۱. اثرات مستقیم بر بخش‌های مختلف صنعت ورزش

• تولیدکنندگان کالاهای ورزشی:
  با کاهش جمعیت جوان، بازار اصلی کفش، لباس و تجهیزات ورزشی (گروه سنی ۱۵-۳۵ سال) کوچک می‌شود. شرکت‌های داخلی که هم‌اکنون با واردات قاچاق درگیرند، با کاهش ۴۰-۵۰ درصدی فروش مواجه خواهند شد.

• مربیان و باشگاه‌ها:
  کاهش تعداد کودکان و نوجوانان به معنای تعطیلی مدارس ورزشی است. یک باشگاه بدنسازی در تهران گزارش داده که ثبت‌نام نوجوانان برای ورزش در ۵ سال گذشته ۶۰% کاهش یافته است. این روند برای مربیان خصوصی نیز بحران شغلی ایجاد خواهد کرد. هر چه جمعیت پذیرنده خدمات ورزشی کم شود، مشاغل ورزشی با خطر تعطیلی مواجه خواهد شد.

• استعدادهای محدودتر:
  استعدادیابی ورزشی در ورزش قهرمانی با کاهش جمعیت جوان، دشوارتر خواهد بود زیرا مربیان و باشگاه‌های حرفه‌ای در دوران سالمندی جمعیت کشور، جامعه کوچک‌تری برای اجرای استعدادیابی و آموزش نخبگان برای قهرمانی خواهند داشت. همین مسئله در مورد تیم‌های ملی نیز صادق است. مثلا تیم ملی نوجوانان در یک رشته ورزشی که پیش‌تر از غربال 2000 ورزشکار منتخب در کشور تشکیل می‌شد در دوران سالمندی جمعیت، 500 گزینه برای غربال دارد.

۲. تجربیات جهانی و درس‌هایی برای ایران

• ژاپن:
  کاهش جمعیت جوان باعث شده لیگ حرفه‌ای بیسبال این کشور با کاهش تماشاگران در دهه اخیر مواجه شود. ژاپن تصمیم گرفت لیگ‌ها را کوچک کند.

• ایتالیا:
  با پیر شدن جمعیت، باشگاههای فوتبال به سمت جذب تماشاگران مسن‌تر رفته‌اند. استادیوم‌ها امکانات رفاهی بیشتری برای سالمندان ایجاد کرده‌اند.

• کره جنوبی:
  سیاست “حمایت ورزشی از خانواده‌های پرجمعیت” اجرا شده است. خانواده‌هایی با ۳ فرزند یا بیشتر، از تخفیف ۵۰% در استفاده از خدمات ورزشی برخوردار می‌شوند.

راهکار عملیاتی در اقتصاد ضعیف ایران

در شرایط فعلی، راهکار قابل اجرا این است که از یکسو ورزش برای ازدواج و فرزندآوری وارد گود فرهنگ‌سازی شود و همچنین خود را آماده پذیرایی از سالمندان کند.

قشر آینده سالمند به دنبال استفاده از خدمات ورزشی برای کیفیت بخشیدن به زندگی سالمندی خواهد بود و این، چیزی است که باشگاه‌های تندرستی باید مهیای آن شوند.

مربیگری ورزش سالمندان تخصصی است که مربیان خاص خود را نیاز خواهد داشت.

۱. سیاست‌های تشویقی باشگاه‌های خصوصی:

• ارائه تخفیف به خانواده‌هایی که فرزند جدید به دنیا آورده‌اند

• معافیت مالیاتی دولتی برای باشگاه‌هایی که برای پرسنل خود تسهیلات ازدواج و فرزندآوری فراهم می‌کنند

۲. بسته‌های ورزشی برای زوجهای جوان:

• ارائه اشتراک رایگان باشگاه‌ها به عنوان هدیه ازدواج

• بسته‌های ورزشی مادر و کودک با قیمت‌های تشویقی

۳. تبدیل ورزش به شغل پایدار برای جوانان:

• ایجاد مشوق‌هایی برای ازدواج بین ورزشکاران حرفه‌ای

• پرداخت وام‌های کم‌بهره به مربیانی که تشکیل خانواده می‌دهند